قواعد درس هفتم ترکیب وصفی و ترکیب اضافی موصوف و صفت / مضاف و مضاف الیه - عربی نهم

هر گاه دو اسم کنار هم قرار بگیرند این دو کلمه یا موصوف و صفت است یا مضاف و مضاف الیه

موصوف و صفت

موصوف اسمی است که برایش یک یا چند ویژگی می آوریم که صفت نامیده می شود.

راه های تشخیص موصوف و صفت

1-هر دو کلمه از لحاظ جنس (مذکر و مونث بودن ) با هم برابر هستند.

به مثال های زیر توجه کنید

مُخْتَبَرٌ صَغیرٌ : آزمایشگاهی کوچک

موصوف صفت

در این جا دو کلمه مذکر هستند

مُحافَظَةٍ جَمیلَةٍ : استانی زیبا / در این جا دو کلمه مونث هستند

موصوف صفت

الصِّناعَةُ الجَدیدَةُ : صنعت جدید

موصوف صفت

در این جا هر دو کلمه مونث هستند.

2- هر دو کلمه از لحاظ عدد ( مفرد مثنی جمع ) با هم برابرند.یعنی یا هر دو کلمه مفرد است یا هر دو کلمه مثنی است یا هر دو کلمه جمع است . به مثال زیر نگاه کنید:

طُلّابُ مُجْتَهِدونَ : دانشجویانی کوشا

موصوف صفت

در این مثال هر دو کلمه جمع هستند.

3- مَعْرِفه (شناخته شده) و نَکَرِه ( نا شناخته ) بودن: هر دو کلمه از لحاظ داشتن ( ال) با هم برابرند. یا هر دو ( ال ) دارند یا هر دو ندارند.

اَلْجِسْرُ الْاَبْیَضُ در این مثال هر دو کلمه دارای ( ال) هستند.

موصوف صفت

4- اعراب : هر دو کلمه از لحاظ داشتن فتحه ، کسره و ضمه با هم برابرند. یعنی مثلا هر دو کلمه یا تنوین فتحه دارند یا تنوین کَسْرِه و یا تنوین ضَمِّه.

قَلعَةٌ تاریخیَّةٌ در این مثال هر دو کلمه تنوین ضَمِّه دارند.

موصوف صفت

مضاف و مضاف الیه

مضاف اسمی است که به اسم بعد از خودش ( مضاف الیه ) نسبت داده می شود.

راه های تشخیص مضاف و مضاف الیه

1-مضاف و مضاف الیه در جنس با هم برابر نیستند.یعنی یکی مذکر است و دیگری مونث . مانند:

صِناعةُ الوَرَقِ : صنعت کاغذ مَدینَةِ بغداد : شهر بغداد

مضاف مضاف الیه مضاف مضاف الیه

2- مضاف و مضاف الیه در عدد با هم برابر نیستند.یعنی ممکن است یکی مفرد بیاید و یکی جمع یا مثنی. مانند:

طُلّابُ الْجامِعَةِ: دانشجویان دانشگاه

مضاف مضاف الیه

در این مثال طُلّاب جمع و الجامِعَةِ مفرد است.

3- مَعْرِفه (شناخته شده) و نَکَرِه ( نا شناخته ) بودن: هر دو کلمه از لحاظ داشتن ( ال) با هم برابر نیستند. یعنی یکی ( ال) دارد و دیگری ندارد. مانند :

تَماثیلُ الْعُلَماءِ در این مثال یکی ( ال) دارد و دیگری ندارد.

مضاف مضاف الیه

4- اعراب : هر دو کلمه از لحاظ داشتن فتحه ، کسره و ضمه با هم برابر نیستند . یعنی یک کلمه تنوین ضَمِّه دارد و دیگری ندارد.

آلَةَ الطِّباعَةِ در این مثال یک کلمه فتحه دارد و دیگری کَسْرِه

مضاف مضاف الیه

نکته: راه دیگر تشخیص صفت یا مضاف الیه از طریق معنا می باشد به این صورت که با اضافه کردن حرف ( تَر ) به کلمه دوم ، اگر معنا بدهد صفت می باشد و اگر معنا ندهد مضاف الیه می شود. مانند:

گل زیبا : در این مثال با اضافه کردن( تَر ) به کلمه زیبا معنا تغییر نمی کند و درست است ، گل زیبا تَر که معنا می دهد.

ولی در مثال شهر بغداد به کلمه بغداد نمی توان ( تَر ) اضافه کرد زیرا ، بغداد تَر معنی نمی دهد.

.........................................................................................

فن ترجمه

در عربی ضمیر به موصوف اضافه می شود ولی در ترجمه به فارسی ضمیر به صفت اضافه می شود.

ساعَدَتْ أُختی الْکَبیرَةُ جَدَّتَنا

خواهرِ بزرگم به مادر بزرگمان کمک کرد.

در این مثال ضمیر (ی) به أُختی که موصوف است اضافه شده است ، ولی در ترجمه به الْکَبیرَةُ که صفت است اضافه شده است.

چهار روش تشخيص صفت و موصوف از مضاف و مضاف اليه

در بين موصوف و صفت مي توانيم حرف ی بیاوریم -1

مانند : پسر زيبا که مي توان گفت: پسري زيبا.

در بين مضاف و مضاف اليه نمي توانيم ي بياوريم .

مانند : کفش محمد ؛ در اينجا نمي توان گفت کفشي محمد .

2. در بين مضاف و مضاف اليه مي توان » اين « و » آن « اضافه کرد

مانند : ساحل دريا ساحل اين دريا صاحب آن مغازه

در بين صفت و موصوف نمي توانيم صفت اشاره » اين « و » آن اضافه کنیم ..

مانند : پسر زيبا نمي توانيم بگوئيم پسر اين زيبا يا ، پسر آن زيبا

3. اگر کسره صفت و موصوف را برداريم و فعل است را به آن اضافه کنیم جمله ای معنا دار ساخته می شود .

مانند : مادر مهربان + است که مي شود مادر مهربان است.

اما مضاف و مضاف اليه چنين نيست .

مانند کيف سارا + است که مي شود کيف سارا است و جمله ما در اين شکل درست نيست .

. همچنين اگر به صفت، تر اضافه کنيم کلمه ي جديد معني دار خواهد بود 4-

. مانند : کوه بلند که اگر به آن تر اضافه کنيم ميشود کوه بلند تر که معني مي دهد

درحالي که اگر تر به مضاف اليه بپيوندد ، معني نخواهد داشت مانند در کلاس تر که معني نمي دهد.

ترکیب اضافی ( مضاف و مضاف الیه) :

در چنین ترکیبی اسمی به اسم دیگری اضافه می شود. اسمی که مضاف است ال و تنوین نمی گیرد و برعکس مضاف الیه یا ال یا تنوین می گیرد .و حرکت حرف آخر همیشه کسره یا تنوین جر می باشد .

چند مثال :

بابُ المدرسةِ رَجُلَ البیتِ - اوراقُ کتابٍ

↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓

مضاف مضاف الیه مضاف مضاف الیه مضاف مضاف الیه

برای شناخت آن کافی است که جمله را به فارسی ترجمه کرده و کسره ما بین دو اسم را بردارید و در آخر است بگذارید . اگر معنی داد صفت و موصوف و اگر معنی نداشت مضاف و مضاف الیه هستند . مثال

طالبُ المدرسة . دانش اموز ِ مدرسه . دانش اموز مدرسه است . طالب مضاف و المدرسه مضاف الیه می باشد .

ترکیب وصفی ( موصوف و صفت ) :

موصوف اسمی است که قبل از صفت می آید و معمولاً (ی) به خود می گیرد.

صفت کلمه ای است که اسم ما قبل خود ( موصوف) را توصیف می کند .هرگاه موصوف ال داشت صفت هم باید ال بگیرد . و اگر موصوف تنوین داشت صفت هم باید تنوین بگیرد .

مانند:

رَجُلٌ مَسرورٌ - المعلمُ المجتهدُ

↓ ↓ ↓ ↓

موصوف صفت موصوف صفت

اگر موصوف مفرد یا مثنی یا جمع بود صفت هم باید مفرد یا مثنی یا جمع باشد .

الطالبتانِ العاقلتانِ . (« الطالبتان و العاقلتانِ » هر دو مثنی مونث هستند .)

اگر موصوف مونث بود صفت هم باید مونث باشد و بر عکس اگریکی مذکر بود دومی هم باید مذکر باشد .مثال

تلمیذهٌ ناجحةٌ هر دو مونث - معلمٌ ناجحٌ هر دو مذکر